| व्याकरणांशाः |
| मूलम् | | | | |
| युक्त्यागमेन च भवाञ्शशिवर्ण एव निष्कृष्टसत्त्वगुणमात्रविवर्तमूर्तिः । |
| धत्ते कृपाम्बुभरतस्त्विषमैन्द्रनीलीं शुभ्रोऽपि साम्बुरसितः खलु दृश्यतेऽब्दः ॥ |
| पदच्चेदः | | | | | |
युक्त्या, आगमेन, च, भवान्, शशिवर्णः, एव, निष्कृष्ट-सत्त्व-गुण-मात्र-विवर्त-मूर्तिः, धत्ते, कृपा-अम्बुभरत:, त्विषम्, ऐन्द्रनीलीम्, शुभ्रः, अपि, स- अम्बु-रसितः, खलु, दृश्यते, अब्दः |
| सन्धयः | | | | | |
युक्त्या+आगमेन, कृपा+अम्बु, स+अम्बु = अकः सवर्णे दीर्घः | | | | | |
| भवान्+शशिवर्णः = श्चुत्वसन्धिः |
| शशिवर्ण = ससजुषो रुः, भोभगोअघोअपूर्वस्य योऽशि, लोपः शाकल्यस्य |
| मूर्तिः, रसितः, अब्दः = ससजुषो रुः, खरवसानयोर्विसर्जनीयः |
| भरतः+त्विषम् = ससजुषो रुः, खरवसानयोर्विसर्जनीयः, विसर्जनीयस्य सः |
| शुभ्रः+अपि, दृश्यते+अब्दः= ससजुषो रुः, अतोरोरप्लुतादप्लुते, आद्गुणः, एङः पदान्तादति |
| आकाङ्क्षा-अन्वयः | | | | |
भवान् युक्ति-आगमेन च शशिवर्णः निष्कृष्ट-सत्त्व-गुण-मात्र-विवर्त-मूर्तिः एव। कृपा-अम्बुभरतः ऐन्द्रनीलीम् त्विषम् धत्ते ! शुभ्रः अपि स- अम्बु-रसितः अब्दः दृश्यते खलु ! |
Oh, Lord Śrī Varadarāja, by Your intention and design, also as stated in the scriptures, You are white like the moon, Your form is made up of the white-coloured Sattva Guṇa. (But) filling Yourself up with the water-like flowing compassion, You sport a blue gem-like dark colour! (We can understand this because) indeed, even though white within, does not the cloud, laden with rainwater, appear dark in colour!?! |
| सुबन्तप्रक्रिया | | | | | |
| युक्त्या - इ, स्त्री, ३.१, टा, इको यणचि |
आगमेन, अ, पुं, ३.१, टा, टाङसिङसामिनात्स्याः, आद्गुणः | | | | | |
| च, एव, अपि, खलु = अव्ययम् |
भवान् - त्, पुं, १.१, सुँ, अत्वन्तस्य चाधातोः, उगिदचां सर्वनामस्थानेऽधातोः, हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात् सुतिस्यप्कृतम् हल्, संयोगान्तस्य लोपः |
| शशिवर्णः, कृपा-अम्बुभरतः, स- अम्बु-रसितः, शुभ्रः, अब्दः- अ, पुं, १.१, सुँ, ससजुषो रुः, खरवसानयोर्विसर्जनीयः |
निष्कृष्ट-सत्त्व-गुण-मात्र-विवर्त-मूर्तिः, इ, स्त्री, १.१, सुँ, ससजुषो रुः, खरवसानयोर्विसर्जनीयः |
| त्विषम् - ष्, स्त्री, २.१, अम्, वर्णमेलनम् |
| ऐन्द्रनीलीम् - ई, स्त्री, २.१, अम्, अमि पूर्वः |
| तिङन्तप्रक्रिया | | | | | |
धत्ते, धा, जुहोत्यादिः, उभयपदी, लट्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम् | | | | | |
| दृश्यते - दृश्, भ्वादिः, परस्मैपदी, कर्मणी, लट्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम् |
| समासाः, तद्धिताः, कृदन्ताः | | | | |
| शशिवर्णः = शशेः वर्णः इव वर्णः यस्य सः - बहुव्रीहिः |
| सत्त्व इति गुणः, सम्भावनापूर्वपद कर्मधारयः, निकृष्टः सत्त्वगुणः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, गुणस्य मात्रम्, षष्ठीतत्पुरुषः, मात्रेण विवर्तः, तृतीयातत्पुरुषः, विवर्तः मूर्तिः कर्मधारयः |
| कृपा एव अम्बुः, अवधारणकर्मधारयः, अम्बुं बिभर्ति स्वाङे, कृपाम्बुभरतः |
| इन्द्रस्य इयम् ऐन्द्रीम्, ऐन्द्री नीली, ऐन्द्रनीली, ताम् |
| अम्बुना सह रसितः, तृतीयातत्पुरुषः |
| आपं ददादि इति अब्दः - केवलसमासः |